Biorę probiotyki, a jest gorzej – kiedy probiotyki szkodzą przy SIBO i IMO?

Klasyczne probiotyki bakteryjne przyjmowane podczas aktywnego SIBO mogą nasilać wzdęcia i gazy, bo dokładają bakterie do jelita cienkiego, które już ma ich za dużo – jedynym wyjątkiem jest Saccharomyces boulardii CNCM I-745, który jako drożdżak fermentuje inaczej i można go stosować nawet w trakcie antybiotykoterapii.

„Kupiłam najdroższe probiotyki, jakie były w aptece. Piję je od miesiąca i jest gorzej niż przed.” To zdanie słyszę w gabinecie kilka razy w miesiącu. I za każdym razem odpowiedź jest ta sama: przy aktywnym SIBO klasyczny probiotyk to dosłownie dokładanie drew do ogniska.

Dlaczego probiotyki przy SIBO mogą zaszkodzić

Przy SIBO jelito cienkie ma już za dużo bakterii – zamiast fizjologicznych kilkuset jednostek tworzących kolonie na mililitr treści, masz ich sto tysięcy lub więcej. Te bakterie fermentują węglowodany ze zjadanego posiłku i produkują wodór lub metan w miejscu, gdzie produkować ich nie powinny.

Kiedy do tego środowiska dokładasz kapsułkę z miliardami żywych Lactobacillus – dodajesz kolejną biomasę bakteryjną do już przerośniętego środowiska. Część z tych bakterii może przejściowo zasiedlić jelito cienkie, fermentować tam węglowodany i produkować gazy. Efekt jest odwrotny do zamierzonego.

Badanie Rao i wsp. opisało 30 pacjentów ze wzdęciami, gazami i mgłą mózgową, u których stwierdzono SIBO i nadmierną kolonizację Lactobacillus w jelicie cienkim oraz podwyższone stężenie D-mleczanu we krwi – u wszystkich stosujących probiotyki Lactobacillus. Po odstawieniu probiotyków i zastosowaniu antybiotyku objawy ustąpiły. D-mleczan to produkt fermentacji mlekowej, który przy nadmiarze daje objawy neurologiczne: mgłę mózgową, rozkojarzenie, zmęczenie nieproporcjonalne do wysiłku.

Kiedy probiotyk może pomóc – i który

Saccharomyces boulardii CNCM I-745 – wyjątek od reguły

S. boulardii to nie bakteria – to drożdżak. Drożdżaki nie fermentują węglowodanów tak jak bakterie kwasu mlekowego i są naturalnie oporne na antybiotyki. Można go stosować równocześnie z rifaksyminą, co jest unikalną właściwością spośród wszystkich probiotyków.

Randomizowane badanie kliniczne z 2024 roku (PMID: 38337613) dało jednoznaczny wynik: u pacjentów z SIBO suplementacja S. boulardii CNCM I-745 przez 3 miesiące przyniosła eradykację w 80% przypadków wobec 23,1% przy placebo (p=0,002). Dawka: 500 mg dwa razy dziennie przez 3 miesiące. Nowsze badanie Babenko i wsp. z 2025 roku potwierdziło, że kombinacja rifaksyminy z S. boulardii daje lepsze wyniki niż sama rifaksymina u pacjentów z SIBO po długotrwałej terapii inhibitorami pompy protonowej.

Bifidobacterium – bezpieczniej niż Lactobacillus przy SIBO

Jeśli decydujesz się na klasyczny probiotyk bakteryjny – wybierz Bifidobacterium, nie Lactobacillus. Powód jest biochemiczny: Bifidobacterium produkuje głównie L-mleczan i octan, nie D-mleczan. Ryzyko kwasicy D-mlekowej jest istotnie niższe. Trzyramienne badanie z 2023 roku (Kowalski et al.) wykazało, że Bifidobacterium lactis BI040 poprawiło objawy IBS u 43,8% pacjentów wobec 20,5% przy placebo – przy dobrym profilu bezpieczeństwa.

Zasada: probiotyki bakteryjne wdrażaj 7–14 dni po zakończeniu antybiotyku, nie w trakcie i nie przy aktywnym SIBO. S. boulardii możesz stosować równocześnie z antybiotykiem.

Bacillus coagulans – opcja dla IBS bez aktywnego SIBO

Probiotyki spore-forming (przetrwalnikowe), jak Bacillus coagulans, mają inną charakterystykę: kiełkują głównie w jelicie cienkim, ale ich liczebność jest ograniczona przez środowisko. Produkują głównie L-mleczan. Randomizowane badania w IBS (GBI-30, Unique IS2, LBSC) wykazały istotną klinicznie redukcję bólu i poprawę konsystencji stolca bez poważnych działań niepożądanych. U pacjentów bez aktywnego SIBO, ale z IBS – mogą być bezpieczną opcją.

Praktyczna zasada – kiedy co stosować

• Aktywne SIBO, w trakcie antybiotyku: S. boulardii CNCM I-745 500 mg 2×/d – tak. Lactobacillus – nie.
• 7–14 dni po zakończeniu antybiotyku: Bifidobacterium ≥10⁹ CFU/d przez 8–12 tygodni.
• IBS bez aktywnego SIBO: Bifidobacterium lub Bacillus coagulans – tak, z dobrymi danymi z RCT.
• Wzdęcia nasilają się po probiotyku: odstaw natychmiast, sprawdź czy nie ma aktywnego SIBO testem oddechowym.

Metaanaliza z 2022 roku (JCM, obejmująca liczne RCT) potwierdziła, że probiotyki w IBS dają umiarkowaną, ale istotną klinicznie redukcję objawów – pod warunkiem że są właściwie dobrane i właściwie zaplanowane w czasie. Dobór probiotyku do etapu leczenia SIBO to nie kwestia marki ani ceny. To kwestia mechanizmu działania i momentu zastosowania.

Podstawa naukowa:

1. Pimentel M et al. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Am J Gastroenterol. 2020. PMID: 31904770.

2. Rao SSC et al. Brain fogginess, gas and bloating: a link between SIBO, probiotics and metabolic acidosis. PMC6006167. 2018.

3. Saccharomyces boulardii CNCM I-745 RCT – eradykacja SIBO 80% vs 23,1% placebo. 2024. PMID: 38337613.

4. Babenko et al. – rifaksymina + S. boulardii CNCM I-745 w SIBO po PPI. 2025. PMID: 40884341.

5. Kowalski K et al. Efficacy and Safety of Single-Strain Probiotic Formulations in IBS. 2023. PMID: 37510953.

6. JCM Probiotics for IBS Study Group. Efficacy of Probiotics for Irritable Bowel Syndrome. PMC9010660. 2022.

7. Hun L. Effects of Bacillus coagulans GBI-30 in diarrhea-predominant IBS. PMID: 20140275. 2009.

Opracowanie: Radosław Siałkowski, Dietetyk kliniczny – dietetyktorun.pl – Toruń